Aylarca üzerinde çalıştığınız o büyük proje onaylanmak üzere. Terfi görüşmesi harika gidiyor. Ya da kendi işinizde tam o büyük imzayı atmak üzeresiniz.
Tam o anda, mantık dışı bir şey olur. Belki “yanlışlıkla” kritik bir e-postayı geç atarsınız. Belki o sabah açıklanamayan bir migren tutar. Ya da en büyük destekçinizle sudan bir sebepten tartışma çıkarırsınız.
Sonuç: Başarı ertelenir veya tamamen kaçar.
Çoğu kişi buna “şanssızlık” der. Koçluk literatüründe ise biz buna “Üst Sınır Problemi” (Upper Limit Problem)diyoruz. Bu, erteleme (procrastination) değildir. Erteleme, işe başlamamakla ilgilidir. Kendini sabote etmek ise, bitiş çizgisine geldiğinizde frene basmaktır.
Peki, insan neden deli gibi arzuladığı başarıdan, tam ona ulaşmışken korkar?
İçsel Termostatınız Kaça Ayarlı?
22 yıllık kurumsal deneyimimde gördüğüm en çarpıcı paradoks şudur: Liderler başarısız olmaktan değil, kendi potansiyellerinin büyüklüğünden korkarlar.
Her birimizin bilinçaltında ayarlı bir “mutluluk ve başarı termostatı” vardır. Bu termostat, ne kadar başarıyı, parayı veya takdiri “güvenli” bulduğumuzu belirler. Termostatınız 20 dereceye ayarlıysa, sıcaklık (başarı) 25 dereceye çıktığında sistem alarm verir: “Burası çok sıcak, bilmediğim bir bölge, hemen soğutmalıyım.”
Kendini sabote etme mekanizması işte burada devreye girer. Sistem sizi tekrar bildiği, tanıdığı o “güvenli” (ama daha az başarılı) alana çekmek için bir kriz yaratır.
Başarı Neden Bir “Tehdit” Algılanır?
Zihin için “tanıdık olan” her zaman “güvenli olandır”. Başarı, özellikle de bir üst seviyeye sıçrama (quantum leap), değişimi getirir. Ve ilkel beyin (amigdala) için her değişim, potansiyel bir tehdittir.
Liderlerin başarının eşiğinde frene basmasının altında genellikle şu 3 gizli inanç yatar:
Yalnızlık Korkusu: “Eğer çok başarılı olursam, çevremdeki insanlardan koparım, kıskanılırım veya dışlanırım.”(Aidiyet ihtiyacı).
Yükün Artacağı İnancı: “Bu başarıyı elde edersem, bunu sürdürmek için köle gibi çalışmam gerekecek. Özgürlüğümü kaybedeceğim.”
Kimlik Çatışması: “Ben ‘mücadele eden’ biriyim.” Eğer mücadele biter ve zafer gelirse, kimliğinizin bir parçasını kaybedersiniz. Zihin, o tanıdık mücadele hissine geri dönmek ister.
Sabotajı Fark Etmek: Semptomlar Neler?
Kendinizi sabote ettiğinizi nasıl anlarsınız? İşler “çok iyi” gitmeye başladığında şu davranışlara dikkat edin:
Endişe Üretmek: Ortada hiçbir sorun yokken, zihniniz felaket senaryoları üretmeye başlar. Bu, o yüksek enerjiyi dağıtma yöntemidir.
Çatışma Çıkarmak: Ekibinizle veya ailenizle gereksiz gerginlikler yaratmak.
Bedensel Geri Çekilme: Tam sunum öncesi ses kısılması, ani yorgunluk veya hastalıklar.
Koçluk Sorusu: Freni Nasıl Bırakırsınız?
Bu “sanatı” icra etmeyi bırakıp, başarının doğal akışına izin vermek için zihinsel bir kas geliştirmeniz gerekir: Kabul Kapasitesini Genişletmek.
Kendinizi o “frene basma” anında yakaladığınızda durun. Eleştirel sesi susturun ve sadece o anki iyi hissetme haline (başarıya) odaklanın. Kendinize şunu sorun:
“İşlerin bu kadar iyi gitmesine ne kadar süre tahammül edebilirim?”
Çözüm, termostatın ayarını yavaş yavaş yükseltmektir. Başarı geldiğinde oluşan o korku veya heyecan karışımı hissi bastırmayın. O hisle kalın. Derin nefes alın ve sinir sisteminize şu mesajı verin: “Burada olmak güvenli. Ben bu başarıya hazırım ve buna layığım.”
Son Söz
Kendini sabote etmek, yeteneksizlikten değil, kapasite yetersizliğinden kaynaklanır; teknik kapasite değil, mutluluğu taşıma kapasitesi.
Bir sonraki büyük başarınızın eşiğindeyken, geri adım atmayın. O rahatsızlık hissi, bir tehlike sinyali değil, büyüdüğünüzün ayak sesleridir.
Kapıyı açın ve içeri girin.
